Lissabon - het Christusbeeld aan de Taag Home
Tekst & foto's: Roel Klein & Bert Stok
Routekaartje: Jan Stok
Van Christus Koning naar de
wonderdokter
Cristo Rei, het reusachtige
Christusbeeld aan de Taag bij Lissabon, verdween kort geleden even
achter de steigers. De bisschoppen denken met een gerestaureerde
Christus Koning weer een toestroom van pelgrims te krijgen. Maar de
bevolking van Lissabon laat zich niet zo makkelijk verleiden, ze kiest
liever zelf haar heiligdommen. Christus Koning is vooral een
schitterende uitkijktoren.
In het laag gelegen centrum van Lissabon kun je prachtig wandelen door schaduwrijke straten, die uitkomen op zonovergoten pleinen. Het grootste en mooiste is het Praça do Comércio, met in het midden, zoals het hoort, een ruiterstandbeeld. Hoog te paard kijkt Koning José I recht vooruit naar een vloot van blauwe en rode veerponten, die heen en weer varen over een breed stromende Taag. Aan de overkant van de rivier staat boven op een klif, met de armen gespreid, een gigantisch Christusbeeld, het handelsmerk van Lissabon. Om er te komen nemen we een blauwe pont. Nog voor die bij Cacilhas vast ligt, springt een groepje jongens over de reling en holt naar de bus. Anderen wachten tot de klep omlaag gaat en vormen keurige rijen bij de haltes. Op deze plek van wachten en oponthoud kun je altijd wel iets te eten kopen; tremoços (zoute lupineboontjes) bijvoorbeeld of - in de winter - gepofte kastanjes.
Wij gaan te voet verder langs de kade, waar pakhuizen romantisch staan te verkommeren. Even voorbij een fraaie fontein gaat het steil omhoog. Dan verder langs de klifrand, waar de stad een beetje oud is gebleven en het platteland nog niet helemaal is verdreven. Op het hoogste punt schiet een lift ons tot aan de voeten van Christus Koning. Een smalle inwendige trap gaat nog hoger, tot in het hoofd. Rode lampjes houden daar ‘s nachts de vliegtuigen uit de buurt.
In 1959 werd “Cristo Rei” officieel ingehuldigd. Hij staat symbool voor de triomf van de katholieke kerk onder de Estado Novo, de “nieuwe staat” van dictator António Salazar, die een einde had gemaakt aan het “atheïsme” van de 1e republiek (1910-1926). Geïnspireerd door het beroemde Christusbeeld in Rio de Janeiro hadden de Portugese bisschoppen onder leiding van kardinaal Cerejeira alles op alles gezet het megalomane project te realiseren. Dat moest ook wel, want in 1940 hadden zij plechtig beloofd het beeld te laten verrijzen als Portugal buiten de oorlog zou blijven. Blijkbaar was de Voorzienigheid het land gunstig gezind. Portugal bleef neutraal. Maar het was de kardinaal nog ergens anders om te doen. Hij vond de Portugezen niet zuiver genoeg in de leer. Al noemde bijna iedereen zich katholiek, het was niet de officiële kerk die centraal stond in het geloof. Wel de Maagd Maria en een hele reeks al dan niet erkende heiligen. De priester was er vooral voor bruiloften. Een reusachtige Christus Koning, uitkijkend over de stad, zou de katholieken wel weer bij de les houden, moet kardinaal Cerejeira gedacht hebben.
Boven in de 80 meter hoge sokkel, onder de voeten van Christus Koning, is van alles te koop: Mariabeeldjes, rozenkransen en natuurlijk de herdertjes van Fátima. We stappen naar buiten en zien de oude stad aan de overkant van de rivier pronken in de zon. Dat Cristo Rei vooral als uitkijktoren wordt gebruikt, vinden de bisschoppen maar niks. Met een grondige restauratie willen ze er weer een echt pelgrimsoord van maken.Grote kans dat dát mislukt. De bevolking van Lissabon koos altijd haar eigen heiligdommen. Zo is er bijvoorbeeld de heilige bron van Nossa Senhora da Atalaia bij Montijo, op de zuidoever van de Taag. Een pestepidemie in de hoofdstad (1507) bracht een groep wanhopige burgers tot de belofte hier jaarlijks naar toe te gaan. De plek zou uitgroeien tot een heus bedevaartsoord. Elk jaar trokken duizenden pelgrims vanuit de stad naar het heiligdom. Alle standen waren vertegenwoordigd, van de Afrikaanse slaaf tot de koning. Of de priester meeging, was de pelgrims om het even. “Heidense” gebruiken, zoals het rituele wassen van het gelaat bij de heilige bron, werden door de Kerk afgekeurd, maar door de vingers gezien. De Kerk kon moeilijk anders, want ook de koning was van de partij. Nog steeds trekt de plek veel gelovigen.
Anderen gingen liever naar Cabo Espichel, ten zuiden van Lissabon. Daar zou Maria in de 15e eeuw vanuit zee, schrijlings gezeten op de rug van een muilezel, de steile klif hebben beklommen. In de 18e eeuw beleefde dit heiligdom haar hoogtepunt. Ook hier ging “El-Rei” te bedevaart. Met een koninklijke galei liet hij zich over de Taag zetten. Aan de overkant werd het beeld van de heilige maagd in de gouden koets geplaatst waarna de stoet zich langzaam in beweging zette De koning voorop, gevolgd door de sjees van de chirurgijn en de karren met priesters en muzikanten. Daarachter het volk op ezel- en ossenkarren. Een bezoek aan het indrukwekkende bedevaartsoord van Onze Lieve Vrouwe van de Kaap is meer dan de moeite waard. Het waait er altijd, geen boom die er groeien wil. Een ideale plek als het heet is in Lissabon.
Weer terug in de oude stad gaan we op zoek naar nog een ander object van volksreligie: het standbeeld van dokter Sousa Martins. Vanaf de pont kun je zo de metro induiken. Diep onder de grond voelt het als een museum, waar je stoffige aardse zaken van je af kunt schudden. Geen reclame, maar stations met steeds weer verrassende tegeltableaus. Vanuit het laag gelegen centrum, vlakbij metrostation Restauradores, piept en knarst de kabeltram Elevador do Lavra omhoog tot vlakbij het beeld van de “wonderdokter”. Op het Campo dos Mártires da Pátria staat, te midden van gierende banden en toeterende automobilisten, zijn tengere gestalte hoog op een klassieke zuil. Jong en oud branden er kaarsen en schikken vol liefde bloemen in gereedstaande emmers. Er wordt geknield en gebeden.
De arts Sousa Martins was koploper in de strijd tegen de tuberculose, in de 19e eeuw volksvijand nummer één. Slachtoffer waren vooral de slecht behuisde en ondervoede arbeiders in de steden, maar Martins stond altijd voor hen klaar. Al tijdens zijn leven was hij een legende, maar na zijn dood in 1897 zou er een ware cultus rond zijn persoon ontstaan. Zijn uitvaart werd door de bevolking van Lissabon massaal bijgewoond. Enkele jaren later werd de weldoener door koningin Amélia geëerd met een monumentaal standbeeld. Van een officiële heiligverklaring is het nooit gekomen.
Wanneer de bedevaartgangers weg zijn, wagen we de oversteek. Een bejaarde vrouw schraapt uitgebrande kaarsstompjes los en doet ze in een plastic zak met verlepte bloemen. Aan de overkant worden op het trottoir, veilig voor het aanstormende verkeer, verse bloemen en nieuwe kaarsen verkocht. Rondom het monument liggen stapels in wit marmer uitgehakte dankbetuigingen voor even zovele wonderbaarlijke genezingen. “Dr. Sousa Martins, obrigado”, lezen we op een van de stenen.
Cacilhas - Cristo Rei – Cacilhas ( 5 km) Top
Hoogteverschil: 110 m
Begin-/eindpunt: aanlegplaats van de pont op de zuidoever van de Taag bij Cacilhas. Het is mogelijk om vanaf de hoofdingang bij Cristo Rei met de bus naar de pont terug te keren
Bereikbaarheid: neem de pont vanaf Cais do Sodré naar Cacilhas (eindpunt groene metrolijn)
Route
Na verlaten pont direct RA. Steeds langs water blijven lopen
(1 en 2). Na ruim 1 km komt u bij
splitsing. Voor u is een poortje met opschrift CPP. Hier LA en steil
omhoog via asfaltweggetje (punt A op de kaart). U kunt ook RA en kade
blijven volgen tot vlakbij brug over Taag (3).
Hierna zelfde weg terug tot punt A en dan RD omhoog via asfaltweggetje.
Bij Largo da Boca do Vento eerste straat RA omhoog (Calçada da Cerca).
Dan weer eerste straat RA (Rua da Cerca). Aan uw linkerhand ingang Casa
da Cerca (4). Neem eerste weg rechts
(Rua Duarte Ferreira). Volg deze weg tot kruising. Daar RA en langs
school (Escola de Conde Ferreira)omhoog naar kerk. Loop langs kerk via Campo de São Paulo. Dan min of meer RD en langs poort de Rua de
Francisco Foreira in. Waar een grote witte muur naar rechts buigt
meebuigen naar rechts en verder via Rua de Fernão Lourenço. Even voorbij
punt waar witte muur eindigt en bebouwing begint RA en via trap onder
flat door. Meteen weer LA en even later RA omhoog. Bij brede asfaltweg
RA omhoog. Direct na haarspeldbocht, even voorbij brede trap, ligt
rechts een klein betonnen trapje. Loop hier heen via metalen stellage.
Klim trapje op. Boven RA en via paadje verder omhoog. Neem dan pad naar
links en loop naar Cristo Rei. Vanaf Cristo Rei naar pont: zelfde weg
terug tot punt waar steile afdaling naar Taag begint (Largo da Boca do
Vento). Hier RA via trap steil omlaag. U komt uit bij restaurant Ponte
Final. Hier RA en langs kade naar pont.
Kijkpunten:
1. Tot ruim veertig jaar geleden lag hier langs de kade een vloot van kabeljauwvissers. De visgronden lagen bij Newfoundland. Daar begonnen de Portugezen zo’n 450 jaar geleden, in het kielzog van de ontdekkingsreizen, met de kabeljauwvangst.
2. Na zo’n 800 meter passeert u een fontein waar de waterverkopers uit Cacilhas hun koopwaar haalden. Met hun ezels daalden ze het steile klif af om beneden bij de monumentale fontein hun vaatjes te vullen.
3. Ponte 25 de Abril. In 1966 met groot ceremonieel ingehuldigd en vernoemd naar Salazar, op dat moment dictator van Portugal. Na de anjerrevolutie van april 1974 kreeg hij zijn huidige naam. De brug is ruim twee kilometer lang en 70 meter hoog zodat zeeschepen de haven van Lissabon kunnen bereiken. Hij is door Amerikaanse ingenieurs ontworpen en lijkt veel op de Golden Gate Bridge in San Francisco.
4. Vanaf de botanische tuin van dit museum voor moderne kunst heeft u en fraai uitzicht over de Taag
Wandelen in de omgeving van Lissabon: Costa de Lisboa
Even ten zuiden van Lissabon ligt de Costa de Lisboa. Daar zijn meerdere wandelmogelijkheden.
Langs een klifkust met pootafdrukken van dinosaurussen naar het bedevaartsoord op Cabo Espichel, of in het natuurpark van de Serra da Arrábida. Rijst en vogels vindt u in het natuurreservaat van de monding van de Sado.
Meer informatie over de routes is te vinden op onderstaand kaartje.
Klik op het kaartje voor een vergroting
De
routes staan beschreven in de wandelgids:
Zuid-Portugal, 23 wandelingen door de Alentejo en Costa de Lisboa