Algarve - de kust tussen Sagres en Lagos                         Home

Uit: 22 wandelingen door de Algarve

Op Lemen Voeten, 1999

Tekst & foto's: Roel Klein & Bert Stok

Routekaartje: Jan Stok

Portugal: van de oceaan tot de Zwarte Zee

Bij Vila do Bispo, in het uiterste zuidwesten van Portugal, ligt een weids en open landschap. De rood-bruine aarde contrasteert met het blauw van de oceaan. Herders hoeden er koeien en schapen. Mensen uit de stad verzamelen er emmers vol 'caracóis': slakken die in trossen op planten en stenen zitten en dienen als goedkoop borrel-hapje voor in de kroeg. Op deze desolate plek, waar ooit de wereld ophield, laven Portugezen zich aan hun roemruchte verleden: de tijd van de ontdekkingsreizen en het ontstaan van een wereldrijk. Hier zou prins Hendrik, bijgenaamd de Zeevaar-der, in het begin van de vijftiende eeuw een zeevaartschool hebben gesticht. Recent historisch onderzoek verwijst dit mooie verhaal echter naar het rijk der fabelen.

In de jaren zestig kregen de verhalen over de Portugese ontdekkingsreizen een krachtige nieuwe impuls. Portugal, onder leiding van Salazar, wilde geen afstand doen van haar rol als koloniale grootmacht in Afrika. Alles werd uit de kast gehaald om aan te tonen dat Portugal een historische taak had. Het bestaan van een kleine Portugese natie liet zich niet verzoenen met de heersende extreem patriottische ideologie. Het propaganda-apparaat van de regering drukte een landkaart waar haar koloniale bezit als een lange keten werd geprojecteerd op Europa. In plaats van een onbetekenende vlek op de kaart strekte Portugal zich nu uit tot de Zwarte Zee.

De drang was groot om een monument te bouwen bij de 'zeevaart-school' van Sagres, de plek die ooit inspireerde tot tochten voorbij de horizon. Het Salazar-regime schreef verschillende prijsvragen uit. Geheel in lijn met de heersende ideologie ontwierpen de architecten megalomane bouwsels die de glorie van het ooit zo grote Portugese rijk bezongen. Eén van hen ontwierp een gigantische boeg met een honderd meter hoge mast. God zelf lijkt de zeilen bol te blazen: de uitverkoren Portugezen dienden haast te maken met de kerstening der heidenen. Uit-eindelijk zou dit monument er niet komen. Een moderne versie van het kunstwerk verscheen vele jaren later op het terrein van de wereldtentoonstelling 1998 in Lissabon. Een boeg gevuld met expositieruimtes, steekt zestig meter het water in. Het cirkelvormige restaurant in de top van de honderdentwintig meter hoge Vasco da Gama toren verbeeldt een kraaiennest. Portugal lijkt weer helemaal in de ban van zijn roemruchte verleden.

Portugals eerste overzeese tochten in het begin van de vijftiende eeuw stonden nog geheel in het teken van de strijd tegen de Islam. Het was een voortzetting van de middeleeuwse kruistochten en de herovering van de christelijke wereld op de Arabieren. Naast religieuze motieven werden Hendrik de Zeevaarder en zijn medestanders gedreven door landhonger. Het land kon zijn bevolking niet voldoende voeden en probeerde daarom de Noord-Afrikaanse korenschuur te veroveren. Prins Hendrik zond zijn schepen vanuit Lagos naar Marokko. Meer dan de stad Ceuta kregen de Portugezen echter niet in handen.

Meer succes hadden de Portugezen in de Atlantische Oceaan, waar zij in de eerste helft van de vijftiende eeuw een aantal eilanden in bezit namen. Hier verbouwden de kolonisten landbouwproducten. Wijn op de Canarische eilanden, graan op de Azoren, suikerriet op Madeira en katoen op de Kaapverdische eilanden. De eilanden fungeerden ook als steunpunt voor de handel in goud en slaven aan de West-Afrikaanse kust. Paarden waren hierbij een geliefd ruilmiddel. De slaven werden op de slavenmarkt van Lagos verkocht aan ridders die de Zuid-Portugese landgoederen in bezit hadden genomen na de herovering van het land  op de Arabieren. Op deze landgoederen was een nijpend tekort aan arbeidskrachten. Een groot deel van de bevolking was, op de vlucht voor de christenlegers, naar Noord-Afrika getrok-ken. Binnen twaalf generaties zijn de 35.000 zwarte Afrikanen opgegaan in de hoofd-stroom van een nu iets donkerder getinte Portugese bevol-king.

Vanuit de Algarve werden slechts de eerste stappen gezet naar overzeese expansie. Na de dood van prins Hendrik in 1460 werd Lissabon het centrum van de 'onderneming'. Vanuit hier vertrokken Bartelomeu Dias en Vasco da Gama. Zij ontdekten de zeeroute naar India waardoor Portugal begin zestiende eeuw het monopolie op de handel in specerijen kon veroveren. In Lagos op Praça Infante D. Henrique zit Hendrik de Zeevaarder met de rug naar de slavenmarkt en de ogen gericht op zee. Kinderen klimmen naar zijn knie. Volwassenen laten zich aan de voet van het beeld fotograferen. Dat het kunstwerk een getrouwe weergave is lijkt niet waarschijnlijk. Een officieel portret van de prins bestaat niet.
 

Burgau - Luz - Lagos (15 km)

Hoogteverschil: 69 m

Beginpunt: Largo dos Pescadores bij strand Burgau.

Eindpunt: standbeeld Hendrik de Zeevaarder te Lagos.

Bereikbaarheid: busverbinding met Lagos. Voor dienstregeling zie www.eva-bus.net

Winkel/café: Burgau, Luz, Porto do Mós, Ponta da Piedade, Lagos.

Kaart: Carta Militar de Portugal, M 888 (1:25.000), nr 602 & 603

Waarschuwing: loop niet op overhellende klifranden. Kans op instorting. Ook hier en daar gaten in de klif.

Route

Met rug naar zee op Largo dos Pescadores, RA omhoog via Rua de Forteleza. Asfaltweg gaat over in landweg. Even later splitsing. Neem rechter landweg en loop langs klifrand. Na zo'n 1,5 km heuvel. Neem pad over de top en loop verder langs klifrand naar Luz (1). Daar aangekomen naar strand. Neem hier landweg achter paviljoen 'Rocha Negra'. Landweg wordt klinkerweg. Steeds RD omhoog. Buiten bebouwde kom, bij Casa Vista Mar, RD steil omhoog naar markeringspunt (obelisk). Volg vanaf hier landweg langs klifrand (2) naar strand Porto de Mós. Hier houdt landweg op. Loop langs strandpaviljoen 'Campimar' naar naastgelegen Rode-Kruispost . Hier trapje op en omhoog langs klifrand. Na ongeveer 200 m bij hek van 'Vivenda Johanna' LA en naar klinkerweg (u moet klifpad verlaten omdat particulier even verderop het pad heeft geconfisqueerd). Hier RA en omhoog. Eerste weg RA. Even later asfaltweg. Hier LA en omhoog. Na ongeveer 100 m is een asfaltweg naar links. Hier niet ingaan, maar RA laag muurtje over (op cementen paaltje staat rood pijltje). Daarna RD tot klifrand. Hier LA en naar pad langs klifrand. Loop verder naar vuurtoren bij Ponta da Piedade (3). Vanaf hier calvarie in omgekeerde richting volgen tot Lagos (of volg nog een stukje de klifrand en dan LA naar asfaltweg met calvarie). In Lagos bij nr. 7 van de calvarie RD naar nr. 6. Begin van calvarie ligt bij toegangspoort tot oude stad. Vanaf hier RD via Praça das Armas en Travessa do Forno. Bij T-splitsing LA en meteen RA. RD via Rua de São Conçaldo de Lagos. Bij kruispunt RD via Rua Henrique Correia da Silva. Bij kerk LA. Recht voor u gebouw met vlaggenstok (slavenmarkt). Op plein standbeeld van Hendrik de Zeevaarder.

Kijkpunten
1. Luz is een badplaats waar vooral Engelsen verblijven, zowel 's winters als 's zomers. Na de aanleg van het internationale vliegveld in Faro in de jaren zestig begon de opmars van het massatoerisme in de Algarve. De Engelsen hadden Luz echter al lang vóór die tijd ontdekt.
2. Op de kliffen tussen Luz en Ponta da Piedade loopt u langs vijgen- en amandelboomgaarden en verlaten boerderijen.
3. Ponta da Piedade is een toeristische trekpleister. Hier heeft u een fraai uitzicht op de vogelkolonies op de rotsen voor de klif. Er bevinden zich onder andere koereigers.