Wandelen in Portugal

Algarve, het binnenland - een wandeling bij Cachopo

Uit: 22 wandelingen door de Algarve

> Achtergrondverhaal

> Routebeschrijving

Voor printvriendelijke pagina: klik hier

CACHOPO EN OMGEVING: OVERLEVERS IN EEN VERANDEREND LANDSCHAP

Het dorp Cachopo was in het begin van de twintigste eeuw een oord waar minder bemiddelde bewoners van de Algarve heen gingen om te genezen van allerlei longaandoeningen. Het klimaat is er vanwege de relatief beschutte ligging vooral 's winters aangenaam. De continentale winden hebben er weinig invloed, zodat het de functie van sanatorium goed kon vervullen. Daarnaast was Cachopo ook een lokaal agrarisch centrum. Tot in de jaren zeventig telde het dorp meer dan tien smederijen waar ezels en muildieren werden beslagen en sikkels werden gemaakt voor boeren uit de wijde omgeving. Nu heeft de enige overgebleven dorpssmid aan een paar uur per dag genoeg om aan de vraag naar smeedwerk te voldoen. In de dorpen rond Cachopo ontvluchtte men het armoedige boerenbestaan. Wie kon, emigreerde of zocht werk in de toeristenindustrie aan de kust van de Algarve. Teruggekeerde emigranten gaan meestal niet in hun geboorteplaats wonen. Ze bouwen een huis in het centrumdorp Cachopo en hebben veel van de cafés en winkels in handen. Samen met de achterblijvers bewerken zij het land in de directe omgeving van hun dorp. De moestuinen liggen in dalletjes tussen prachtige kurkeikbossen.

De energie die de overheid na de machtsovername van 1974 besteedde aan het ontwikkelen van het platteland, heeft de neergang van vooral de kleinste dorpen niet kunnen stuiten. De elektriciteits- en telefoonaansluitingen, de waterpompen en overdekte wasplaatsen, zijn een voorziening voor bejaarde overlevers. Zij krijgen een staatspensioentje dat ze aanvullen met de verkoop van schapen, kurk of honing. In dorpjes van drie of vier huizen houden ook veel oude mensen het voor gezien. Ze trekken in bij hun kinderen in de wat grotere dorpen en keren alleen terug om in de moestuin te werken. De huizen in deze gehuchten zijn meestal niet gepleisterd. Het kruis, door de achterblijvers op de muur gekalkt, moet bescherming bieden tegen duistere machten.

Met de neergang van de landbouw verstomden de slagen op het aanbeeld en veranderden de kleuren van het landschap. In het woeste land zijn nog slechts vaag de contouren zichtbaar van overgroeide akkers die vroeger als een lappendeken over de heuvels gespreid lagen. Ooit was, door eenzelfde kleur van de gewassen op aangrenzende akkers, goed te zien dat de boeren collectief beslisten in welke zones de verschillende gewassen werden verbouwd. Vanwege de gebrekkige infrastructuur zou zonder dit soort afspraken het te ploegen land onbereikbaar zijn geweest. De vruchtbaarheid van de grond werd door de boeren op peil gehouden door op de akkertjes afwisselend tarwe, rogge, haver en gerst te verbouwen, gevolgd door een periode van braak. Doordat veel akkers nu verlaten zijn, lijken de gewassen op een willekeurige plaats omhoog te schieten. Wat er nu nog te dorsen en te malen valt, gebeurt meestal machinaal. Vroeger liepen de ezels op de dorsvloer rondjes over de gewassen. Meel kwam uit de wind- of watermolen. Alleen de gemeenschappelijke broodoven is nog in gebruik. Was vroeger in het voorjaar het geel van de graanvelden de dominante kleur, nu is dat het groen van de den.

Wanneer in de maand december het zwarte Alentejaanse varken wordt geslacht keren veel familieleden van de overlevers terug naar hun geboortedorp om aan dit 'feest' deel te nemen. In de vroege morgen storten de mannen zich op het gillende varken. Ze binden het dier vast op een tafel of kist waarna ze het de keel afsnijden. Het hart van het varken pompt het bloed in gereedstaande kannen met zout en azijn. Met een gasbrander wordt het haar weggeschroeid. In de middag wordt zachte bloedworst en vlees geserveerd. Ooit eiste de jeugd de staart op. Nu wordt hij de hond toegeworpen.

Landbouworganisaties bepleiten het stimuleren van de productie van regio-specifieke, traditionele kwaliteitsproducten. Hiermee zou de boerenstand voor uitsterven worden behoed. Met behulp van Europese subsidies wordt het platteland opengelegd. Asfalt reikt nu tot in de kleinste dorpen. Misschien zullen de gehuchten door deze wegen weer dichter bevolkt raken. Het dagelijks op en neer rijden naar Faro of Tavira is nu goed mogelijk. Sommige kinderen gebruiken het ouderlijk huis als tweede huisje of verkopen het aan buitenlanders. Wanneer een toerist een huis wat aandachtiger bekijkt dan de gemiddelde passant, kan het gebeuren dat hem dit te koop wordt aangeboden. Ook de overheid heeft zich op de huizenmarkt gestort. Dorpsschooltjes zijn in de aanbieding. De koper dient de buitenkant wel in originele staat te laten.

Mocht zo'n moderne dorpsgemeenschap van forenzen en tweede-huisjesbezitters ontstaan, dan is de kans groot dat deze omsloten zal worden door bos. De den rukt steeds meer op. Landeigenaren die vijf of meer hectare willen bebossen krijgen een groot deel van hun investering vergoed door de Europese Unie. Omdat zowel de aanleg als het onderhoud van de bossen in handen zijn van staatsbosbeheer, hebben de eigenaren er verder nauwelijks omkijken naar.

Cachopo - Currais - Montinho do Lobo - Cachopo (12 km) Top

Op het kaartje hiernaast staat het beginpunt van de wandeling.

Klik op kaartje voor vergroting.

Hoogteverschil: 100 m
Begin-/eindpunt: kerk in Cachopo
Bereikbaarheid: per bus vanuit Tavira en Faro.
Voor dienstregeling (horários) zie: www.eva-bus.net
Winkel/café: Cachopo
Kaarten: Carta Militar de Portugal, M 888 (1:25.000), nr 581 en 589. Voor meer info over kaarten, klik hier

Route

Met rug naar ingang kerk. LA brede straat in (Rua 25 de Abril) en omlaag tot T-splitsing. Hier LA naar hoofdweg (1). RD hoofdweg op. Over bruggetje en voorbij vangrail even voor een vervallen gebouwtje LA landweg in (GR 13 richting Currais). Landweg door dalletje volgen (2). Na 450 m splitsing. Hier links aanhouden (gemarkeerde GR13 verlaten). Na 750 m T-splitsing. Hier LA (u komt weer op de GR13). Na ruim 200 m even voor molen zonder kop (op heuvel) gaan twee landwegen naar rechts. Neem hiervan de eerste (u verlaat weer de GR13). Na zo’n 150 m buigt weg naar links. Na 350 m T-splitsing. Hier LA naar asfaltweg. Hier RA. Na zo’n 50 m LA landweg omhoog tot T-splitsing met bredere landweg. Hier LA omlaag (u komt weer op de GR13). U komt langs waterpomp (wit gebouwtje met tafeltje). Even later kruising. Hier RA. Na zo’n 150 m splitsing bij postbusjes. Hier RD omlaag (gemarkeerde GR13 verlaten). Hoofdlandweg RD volgen tot brede landweg met weids uitzicht op dal. Hier LA. Na ruim 300 m, even voor driesprong, LA landweg omhoog (punt C op kaart) (u kunt ook de landweg langs het dal ong. 2 km blijven volgen, zelfde weg terug naar punt C en daar RA). Na ong. 400 m kruising. Hier RD omhoog (u bent weer op de GR13). U loopt links onder langs ruïne molen. Na zo’n 250 m vorksplitsing (punt B op de kaart). Hier rechts aanhouden en zelfde weg terug tot asfaltweg (punt A op de kaart). Hier LA. Na 300 m direct na brug RA. Asfaltweg wordt landweg. Steeds RD tot T-splitsing. Hier LA. Na ruim 350 m kruising bij gehucht Montinho do Lobo (3). Hier RA pad omhoog naar bebouwing. Langs huizen tot T-splistsing. Hier RA. Na ruim 150 m T-splitsing met brede landweg. Hier RA en omlaag naar asfaltweg lopen. Hier RA. Na ruim 300 m T-splitsing met hoofdweg bij bushalte. Hier RA naar Cachopo

Kijkpunten
1. Vlak voor de brug ligt links van u de werkplaats van één van de laatste traditionele smederijen in Cachopo. Hier worden nog steeds op ambachtelijke wijze hoefijzers en sikkels gesmeed.

2. Portugal is een van de grootste kurkproducenten ter wereld. In de zomer worden de kurkeiken 'geschild'. Dit kan pas bij minimaal 15 jaar oude bomen. Daarna kan het nog een keer of tien, elke 9 à 10 jaar. Elke pas geschilde boom krijgt een jaarnummer van één getal. Zo betekent een 6 dat de boom in 1996 voor het laatst is gestript. De eerstvolgende oogst is pas weer in 2005. De kurkbewerking in de Algarve was lange tijd geconcentreerd in São Bras de Alportel. Hier werd de kurk gekookt, ontdaan van mineraal-zouten en looi-stoffen en elastischer gemaakt. De relatief geïsoleerde positie t.o.v. het centrum van Portugal en de rest van Europa heeft ertoe geleid dat de kurkindustrie hier echter aan belang heeft ingeboet ten gunste van Barreiro (het industriële centrum ten zuiden van Lissabon).

3. In dit dorp zijn op sommige plaatsen kruisen op de stallen geschilderd. Hiermee zou mens en dier worden beschermd tegen hekserij.